ایسنا:آهن غذا در بيماران دچار تالاسمي حائز اهميت است. گرچه از غذاهايي كه مصرف ميشود (اعم از گوشتي يا غيرگوشتي) مقدار آهن كمي جذب بدن ميشود و هرقدر كه هموگلوبين خون فرد پايينتر باشد، اين ميزان جذب افزايش خواهد يافت.بيماري تالاسمي به دليل جذب فراوان آهن، بدن را با مخاطرات ناشي از اكسيده شدن (بيماريهاي قلبي و سرطان) مواجه ميكند. از اين رو بايد مصرف آنتياكسيدانهاي مهم از جمله ويتامين C، ويتامين E، كاروتنوئيدها و فلاووئيدها مورد تأكيد قرار گيرند.
به عنوان مثال افرادي كه تالاسمي متوسط دارند يا مبتلايان به تالاسمي ماژور كه مرتب خون تزريق نميكنند، ميتوانند با رژيم غذايي مناسب نه تنها ميزان آهن موجود در مواد غذايي مورد استفاده، بلكه ميزان آهن خود را نيز كاهش دهند. در مواد غذايي دو نوع آهن وجود دارد:
- آهن موجود در گوشت قرمز
- آهن موجود در مواد غذايي غيرگوشتي
آهن موجود در مواد گوشتي:
آهن گوشت در گوشتهاي قرمز از جمله گوشت گاو، گوسفند و قسمتهاي پررنگ گوشت پرندگان و نيز غذاهاي دريايي مثل ساردين، صدف، ماهي و... وجود دارد. جگر نيز يكي از منابع غذايي آهن است. بنابراين بايد از اين نوع غذاها كمتر مصرف كرده و به جاي آن از سويا استفاده كرد. البته خصوصاً براي كودكان نبايد گوشت مرغ و ماهي را به كلي كنار گذاشت. زيرا اين مواد براي كودكان حاوي مواد غذايي با ارزش ديگري نيز است.
همچنين، اگر همراه با غذاي گوشتي يك ليوان شير نيز مصرف شود و يا در پختن غذاها از شير استفاده شود، به اين دليل كه به طور متوسط پس از صرف يك غذاي تهيه شده با گوشت قرمز بين 10 تا 40 درصد از آهن آن جذب بدن ميشود كه بستگي به مصرف شير يا فرآوردههاي شيري همراه دارد. كلسيم شير، پنير، ماست و خامه ميزان جذب آهن را كاهش ميدهد. شير مورد مصرف روزانه بايد حداقل 500 سي سي باشد. به ويژه آن كه مصرف شير از پوكي استخوان نيز جلوگيري ميكند. براي پرهيز از چاقي ميتوان از شير سبك و كم چرب يا شير بدون چربي كه دقيقاً همان مقدار كلسيم شيرهاي غليظ را داراست، استفاده كرد.
آهن موجود در مواد غيرگوشتي:
جذب آهن از مواد غيرگوشتي به مراتب كمتر از جذب آهن موجود در گوشت است. اين ميزان بسته به تركيبات مصرفي تا 20 برابر تغيير ميكند. اين آهن در طيف وسيعي از مواد غذايي از جمله تخم مرغ، شكلات، غلات، ميوهجات، سبزيجات، سبزيجات ريشه دار، حبوبات و عدس وجود دارد. غلات و لبنيات موجب كاهش جذب آهن ميشوند، اما غذاهايي كه آهن موجود در آنها بيشتر جذب ميشود عبارتند از:
1- ميوه و سبزيجات كه ويتامين C غني دارند
2- گوشت، ماهي و مرغ
3- ترشيها، سس و سركه
رژيم غذايي:
به دليل وسيع بودن طيف غذاهاي حاوي آهن، پرهيز از خوردن غذاهاي آهندار مشكل به نظر ميرسد. با اين وجود رژيم غذايي ميتواند تركيبي از مصرف بيشتر غذاهايي كه آهن كمتري از آنان جذب ميشود و مصرف كمتر غذاهايي كه آهن بيشتري از آنها جذب ميشود، باشد. در مورد انواع اين غذاها نكاتي قابل توجه است:
غذاهايي كه موجب كاهش جذب آهن ميشوند مانند سبوس گندم، ذرت، جو دوسر، برنج و سويا. از پروتئين سويا ميتوان در غذاهاي مختلف به خوبي استفاده كرد و با افزودن ادويه طعم بهتري به آنها داد. چاي، قهوه و بعضي از ادويه جات مانند آويشن نيز از ميزان جذب آهن ميكاهد. چاي در عين حال يك منبع آنتي اكسيدان خوب نيز هست. شير، پنير و ماست از ميزان جذب آهن در بدن ميكاهد و مصرف كلسيم هم براي جلوگيري از پوكي استخوان بسيار ضروري است. غذاهايي كه موجب افزايش جذب آهن ميشوند، مواد حاوي ويتامين C هستند كه در ميوهها، آب ميوهها و سبزيها وجود دارد.
بهتر است به جاي آشاميدن آب ميوه (خصوصاً آب پرتقال) كه موجب افزايش جذب آهن ميشود يك فنجان قهوه يا چاي نوشيد. همچنين ميتوان شير را جايگزين كرد. با وجود اين، ميوه و آب ميوه آنتياكسيدان خوبي هستند و به تنهايي بايد مصرف شوند. سبزيجات آب پز به مراتب كمتر حاوي ويتامين C هستند، چرا كه ويتامين C در آب حل ميشود. گوشت، مرغ، ماهي و غذاهاي دريايي نه تنها آهن فراوان دارند بلكه موجب جذب آهن بيشتر نيز ميشوند. البته نبايد همه آنها را از برنامه غذايي حذف كرد.
ويتامين E مهمترين آنتي اكسيدان است كه بيش از همه در سبزيها، روغن زيتون و روغن آفتابگردان وجود دارد. استفاده از روغن زيتون بهترين نوع جذب ويتامين E است، زيرا از بروز بيماريهاي قلبي نيز پيشگيري ميكند.
ويتامين C در ميوه و سبزيجات فراوان است. فردي كه مبتلا به تالاسمي متوسط است و به طور مرتب تعويض خون انجام نميدهد نبايد از مواد حاوي ويتامين C همراه با غذاهاي غيرگوشتي داراي آهن فراوان زياد استفاده كند. گياهان زرد يا نارنجي رنگ يا كاروتينوئيدها در هويج، كدوي زرد، ذرت، گوجه فرنگي و پرتقال به ميزان زياد وجود دارد. از آنجا كه اين مواد ويتامين C فراوان نيز دارند، با توجه به موارد قبلي بايد با احتياط و همراه با روغن زيتون مصرف شوند.