عواقب بهداشتي- درماني ناشي از غذا
عواقب بهداشتي- درماني ناشي از غذا با توجه به نوع عوامل بيماري زا، مراحل و مدت درمان، سن و عوامل ديگري که مقاومت فردي و حساسيت فرد را مشخص مي سازد، متفاوت است.
اسهال ، تهوع، استفراغ، درد شکم، گرفتگي عضلات، تب و يرقان از علايم حاد بيماري هستند. اغلب افرادي که سيستم ايمني مناسبي دارند، در مقابله با برخي بيماريهاي ناشي از غذا، طي چند روز يا چند هفته بهبود مي يابند، ولي اين گونه بيماريها در بعضي موارد، به ويژه در ميان افراد آسيب پذير( سالمندان ، کودکان، نوجوانان، زنان باردار، افراد مبتلا به سوء تغذيه و افراد با سيستم ايمني ضعيف شده)، به خصوص زماني که درمان کافي صورت نگيرد، ممکن است به مرگ منجر گردد.
عفونتهاي ناشي از غذا
بعضي عفونتهاي ناشي از غذا، با عوارض جدي همراه است و ممکن است سيستم هاي قلبي- عروقي، کليوي، مفصلي، تنفسي و ايمني را هم مبتلا سازد. اين اثرات درميان گروههاي آسيب پذير، جدي تر است.
تکرار شيوع بيماري هاي ناشي از غذا، منجر به سوء تغذيه مي شود، که عاملي تهديد کننده براي رشد و سيستم ايمني نوزادان و کودکان است.
کودکي که مقاومت بدني او ضعيف شده باشد، در مقابل ساير بيماريها از جمله بيماري هاي تنفسي، آسيب پذيرتر مي شود و به طور ثانويه وارد چرخه ي معيوب سوء تغذيه و عفونت مي گردد. بسياري از نوزادان و کودکان نمي توانند در اين شرايط زنده بمانند.
بيماريهاي ناشي از غذا
بيماريهاي ناشي از غذا، در سطح اجتماع، خانوادهها، سيستم مراقبت بهداشتي و اجتماعي و موسسات تجاري، علاوه بر مرگ و ناخوشي، هزينه ي بالايي به بار مي آورد. اين هزينهها شامل هزينه ي دارو و درمان، هزينه ي بررسي همه گيري بيماري هاي ناشي از غذا و نيز اتلاف درآمد به دليل غيبت از کار، بستن محل کار و هزينه هاي قانوني و جرايم مي باشد.
بيماري هاي ناشي از غذا، يکي از شايع ترين و شديد ترين مشکلات بهداشت عمومي در جهان امروز هستند، که بر زندگي انسانها، بار سنگيني تحميل کردهاند. اين بيماريها با ماهيت عفوني يا سمي، معمولاً توسط عواملي که از طريق دريافت غذاي آلوده وارد بدن مي شود، به وجود مي آيند.
بسياري از اين بيماريها قابل پيشگيري بوده و از اين طريق، زندگي بسياري را مي توان نجات داد؛ به شرط آن که، توليد کنندگان مواد غذايي، در رابطه با عرضه ي غذاي مطمئن، آموزش کافي را کسب نمايند و مصرف کنندگان در رابطه با انتخاب غذاي خود بهتر راهنمايي شوند.
شايد مهم ترين عامل افزايش نگراني مسئولين بهداشت عمومي در برخي کشورها، افزايش بروز بيماري هاي ناشي از غذا و نيز شيوع يک سري از بيماري هاي مرگ بار يا با عوارض بهداشتي وخيم باشد.
برخي از اين موارد در سطح وسيعي رخ داده و جان صدها هزار نفر را گرفته است و برخي ديگر به علت شدت يا تعداد مرگ و مير حاصل از همه گير شدن آنها، موجب بُهت و تشويق همگاني گرديده است.
ضعف در سيستم تحقيق و غربالگري در زمينه ي بيماري هاي ناشي از غذا در کشورهاي در حال توسعه، باعث شده که تصاوير هشداردهنده و اخبار مربوط به اين نوع موارد شيوع، تا حدودي در پرده ي ابهام باقي بماند. ولي در زمينه ي ايمني غذا، افزايش و سرايت بالقوه ي بيماري هاي ناشي از غذا، در کشورهاي جهان زنگ خطر را به صدا درآورده است.
پيشگيري يا کنترل آلودگي
جلوگيري از بيماري هاي ناشي از غذا، پيشگيري يا کنترل آلودگي در تمام مراحل زنجيره ي غذا، از توليد تا مصرف است. با اين وجود، اقدامات انجام شده در مراحل اوليه ي زنجيره ي غذايي تنها هنگامي موثر خواهد بود، که اين اقدامات در مراحل بعدي به ويژه وقتي غذا براي مصرف آماده مي شود نيز به موقع اجرا شوند.
نگراني مسئولين بهداشت عمومي درباره ي کنترل مواد خوراکي و نيز نگراني مربوط به صنايع و مصرف کنندگان، بسياري از دولتها را واداشته است تا به برنامه هاي ايمني غذا نگاهي نو بيندازند و نيز به اطلاع رساني، آموزش و بازآموزي دست اندرکاران مواد غذايي توجه بيشتري مبذول دارند. با اين وجود، در بسياري از کشورها، موضوع ايمني غذا هنوز توجه کافي را به خود معطوف نداشته است و به ويژه آموزش بهداشت در ايمني غذا غالباً به دست فراموشي سپرده شده يا اين که در برنامه هاي بهداشت عمومي از اولويت پاييني برخوردار بوده است.
پيشگيري از بيماري هاي ناشي از غذا، فعاليت هاي چند بخشي دولت، صنايع غذايي و مصرف کنندگان را مي طلبد و راه کارهاي پيشگيري، تصويب قوانين روز آمد، اقدامات آموزشي و نيز پايش بيماري هاي ناشي از غذا و آلايندهها را در برمي گيرد. دولت بايد تضمين کند که به منظور غلبه بر مشکلات ملي، قوانين روز آمد، وضع شده و به نحو مطلوب به مورد اجرا گذاشته شوند.
البته آحاد جامعه، چه آنهايي که غذا را آماده مي کنند يا تنها مصرف کننده ي آن هستند، بخشي از زنجيره ي غذايي به شمار مي روند. از اين رو همه ي آنها در تامين ايمني غذا، با دولت و صنايع غذايي مسئوليت مشترک دارند.
دکتر سلطانعلي محبوب(مدير برنامه امنيت غذا و تغذيه آذر بايجان شرقي)
